تحلیل و بررسی ساختمان کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان
مرضیه طبائیان، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان و پژوهشگر دوره دکتری معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
حسن طرفه، دانشجوی رشته معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان (مرکز هرند)
مقدمه:
در سالهای آغازین هزاره سوم میلادی، جهان در آستانه یك تحول و خیزش عظیم و فراگیر علمی، فرهنگی و ارتباطی قرار گرفته است. از خصیصههای ذاتی و ویژگیهای برجسته این دوران، تعامل و تبادل پیوسته و سریع فرهنگی و علمی ملل جهان با یكدیگر از طریق فناوریهای نوین و پیشرفته است. در این عصر، توسعه یافتگی ملتها را با معیارهای مشخصی مورد سنجش و ارزیابی قرار میدهند. که عبارتند از ظرفیتها و قابلیتهای علمی، فرهنگی و تحقیقاتی.
اكنون یك لحظه گسست از دنیای پیچیده ارتباطات به بهای بازماندن انسان از كاروان علم و دانش تمام میشود. با توجه به اینكه فناوری اطلاعات تغییرات شگرفی را در فرآیند اطلاعرسانی و تولید اطلاعات پدیدآورده است، لذا امروزه برنامهریزیها، نوآوریها، اكتشافات و تحقیقات براساس استفاده درست، سریع و به موقع از اطلاعات میباشد. به همین منظور طراحی و ایجاد كتابخانههای بزرگ و مراكز اطلاعرسانی موجبات استفاده بهینه از فناوریهای اطلاعات را فراهم كرده و گامی بزرگ در جهت بهره وری بیشتر در محیطهای فرهنگی و تحقیقاتی برداشته و تصمیم گیری مبتنی بر اطلاعات را امكان پذیرتر كرده است.
لذا در راستای رسیدن به این اهداف، ضرورت وجود یك كتابخانه بزرگ و مركز اطلاعرسانی جهت رفع نیازهای اطلاعاتی مردم شهر اصفهان بیش از پیش مشهود بود.
تاریخچه:
برگی دیگر از تاریخ سبز این مرز و بوم ورق خورد و پس از سالیان سال، دوباره شهر تاریخی اصفهان به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام معرفی گشت. فرصتی که نگاهی دوباره بر فرهنگ دیرینه این شهر زیبا بیافکنیم و ماورای جاذبههای توریستی، تأملی در ریشههای اصیل فرهنگی آن نمائیم. شهرداری اصفهان که پایهگذار ایجاد کتابخانههای وابسته به شهرداری در ایران بوده اکنون در ساختمان کتابخانه مرکزی پذیرای جمعی مشتاق از جوانان علم جو و حقیقت یاب است که به دنبال دانش قدیم و جدید با کتاب و رایانه انس گرفتهاند. حرکت و پویایی در درون این ساختمان مجلل که ظاهری ساکت و آرام دارد موج می زند. کارکنان دلسوز نیز در تلاشند این مجموعهء غنی را اطلاع رسانی کرده و محققان را در تلاش تحقیقی رهنمون باشند.
كتابخانه مركزی و مركز اطلاع رسانی شهرداری اصفهان، با زیربنایی بالغ بر000/12متر مربع در خیابان باغ گلدسته روبروی باغ و کاخ هشت بهشت واقع شده است. مركز با طی فراز و نشیبهای فراوان در 29 بهمن ماه سال 1381 افتتاح گردید و عملاً شروع به كار كرد.
این ساختمان در پنج طبقه بعنوان اولین مركز چند رسانهای شهر تاریخی اصفهان احداث گردیده است. اصول معماری آن متناسب با شرایط اقلیمی این شهر بوده و از شفافیت فضای خارجی در داخل و تركیب معماری اصیل اصفهان و معماری روز جهان برخوردار است. نمای خارجی آن مكعب شكل با پوستهای آجری می باشدكه در نوع خود بینظیر است.
این کتابخانه در مقایسه با همه کتابخانههای عمومی وزارت ارشاد و سازمان فرهنگی هنری شهرداری سراسر ایران و به عنوان بزرگترین کتابخانه عمومی در حال فعالیت است.
موقعیت قرارگیری ساختمان:
ساختمان کتابخانه مرکزی اصفهان در نزدیکی مجموعه تاریخی میدان نقش جهان (خیابان باغ گلدسته) و در مقابل باغ هشت بهشت بنا شده است. در این محدوده عناصر شاخص معماری عصر صفوی دیده میشود که شامل کاخ و باغ هشت بهشت، کاخ چهلستون، باغهای صفوی و … میباشند. احداث این ساختمان پنج طبقه در سال 1377شروع و در نهایت در بهمن ماه سال 1381 به بهرهبرداری رسید.
خدمات موجود در کتابخانه:
الف) خدمات کتابخانهای شامل بخشهای:
سالن کتب مرجع (خواهران و برادران)، مخزن کتاب، امانت کتاب، نشریات، مخزن کتب نفیس، پیک دانایی، امانت بین کتابخانهای.
ب) خدمات رایانهای شامل بخشهای:
سایتهای اینترنت (خواهران و برادران)، دیداری و شنیداری
(امانت CD)، سرور.
ج) خدمات جنبی شامل بخشهای:
اطلاعات و ثبتنام، نمایشگاه آثار هنری (گالری 1 و 2 و3)، سالن اجتماعات و آمفی تئاتر.
فضاهای موجود در طراحی کتابخانه بر اساس تفکیک طبقات:
1. طبقه همکف:
سالن آمفی تئاتر – گالری – ورودی اصلی – سالن اینترنت – سالن مطالعه – قسمت اداری- بالکن
2. طبقه اول:
بالکن سالن آمفی تئاتر – اتاق بازرسی – اتاق خصوصی- گالری- سالن مطالعه – سالن اینترنت – قسمت اداری – بالکن – حیاط مرکزی – اتاقهای ترجمه
3. پشت بام:
رستوران- پیشخوان- اتاق هواساز
4. زیر زمین اول:
سالن سمعی بصری – نمایشگاه – بالکن – گالری – سرور مرکزی – آبنما – سایت اینترنت – اتاقهای پیشرفته پخش فیلم
5. زیرزمین دوم:
موتورخانه – اتاق متصدی میکرو فیلم – اتاق نگهبانی – نمایشگاه – غرفه نمایشگاه – اتاق صحافی کتاب – پارکینگ
6. پارکینگ:
منبع کتاب – منبع کتابهای گرانبها – اتاق قرنطینه کتاب – اپراتور قرنطینه – موتورخانه – اتاق برق – اتاق میکروسکپ – قسمت اداری – پارکینگ
بررسی فضاهای داخلی کتابخانه:
مراجعان در ابتدای ورود به ساختمان از طریق دسترسیهای تعبیه شده از خیابان که از رمپ و پلههایی از جنس سنگ تیشهای میباشند، در طبقه چهارم حضور خواهند یافت.
پلکانی که تقریباً در وسط ساختمان جای گرفته و دور آسانسور مرکزی حلقه زده است، طبقات پنجگانه مجموعه را به یکدیگر متصل میکند که کاربریهای مختلفی از قبیل سالن اجتماعات، نمایشگاه، فضاهای تحقیقاتی، فضای مطالعه، مخازن، فضاهای مربوط به استفاده از تجهیزات صوتی/تصویری، فروشگاه،کارگاه علوم و فنون، غرفههای نمایشگاهی و… در هر یک از آنها استقرار یافتهاند.
ایده طراحی ساختمان:
میتوان ایده کلی طرح معماری آن را در تودهای شفاف از فضاهای داخلی تعریف کرد که در پوششی مشبک شکل قرار گرفتهاند. این پوشش مشبک شکل، ترکیب در هم تنیده ساختمان را از فضای خارج جدا میکند و در ضمن شکل و شمایلی هندسی به فرم مکعب وساده آن میبخشد، که تأکیدی بر تمایز «معماری معاصر»در برابر« معماری سنتی» ایرانی است.
صفحات جلو و عقب نشسته با گشودگیهای متنوع، فضاهای پر و خالی متناوبی را به چشم میکشند که نماهای ساختمان را از سادگی و یکپارچگی محض عاری نموده و بین تصاویر مختلفی که از زوایای دید گوناگون پدید میآیند ، تعادل بر قرار میکنند. هر چند این گشودگیها و فضاهای باز و بسته پیرامون، نور و روشنایی مناسبی را در طبقات فوقانی به وجود آوردهاند، ولی به نظر میرسد برای تأمین نور طبقات زیرین نیاز به تمهیدات بیشتری بوده است. البته نباید آب نمای مرکزی بدون سقف آن که نور طبیعی فوق العادهای به داخل فضا هدایت میکند را نادیده گرفت.
اسکلت اصلی این بنا در 5 طبقه طراحی شده است که سه طبقه آن در زیر زمین قرار دارد تا ساختمان بیش از حد مرتفع نشود و از خط آسمان منطقه تاریخی صفوی بیرون نزند.
به عبارت دیگر: معمار در عین تأکید بر تمایز «معماری معاصر» و «معماری شکوهمند تاریخی» از تقابل و تفرعن در برابر آن پرهیز کرده و به این ترتیب «تمایز» را با احترام «تلفیق» کرده است.
تغییرات اساسی در ساختمانی که اسکلت اصلی آن ساخته شده بود و توقف و تغییر کامل طرح قبلی، به این منظور بود که ضمن ایجاد یک معماری متشخص امروزی و مناسب برای کتابخانه مرکزی، به خصوصیات و ارزشهای موجود در فضای تاریخی پیرامون نیز توجه و تأکید شود. توجه به فضای شهری، جاییکه باغهای تاریخی و کاخ هشت بهشت قرار دارد، رعایت قواعد طراحی شهری در شهری چون اصفهان توجه به ارزشهای مصالح ساختمانی و رنگ و جزئیات ساختمان انطباق فضا با عملکرد، یادآوری دوران معاصر و دست آوردهای آن و… عواملی است که در طرح و نمای این بنا رعایت شده و به تعادل و ترکیبی مطلوب رسیده است. ایده ساخت فضای مرکزی این ساختمان و فضای باز پیرامون آن از خصوصیات مثبت این طرح محسوب میشود.
مصالح و جزئیات اجرائی طرح:
مصالح بکار رفته در فضاهای داخلی گچ و خاک و سنگ بوده ودر نما نیز از آجر و سنگ گرانیت رنگی (قرمز و نارنجی) استفاده شده است.
همچنین برای پوشش کف و پلههای منتهی به سرسرای ورودی، سنگ گرانیت مشکی به کار برده شده است. بطورکلی ترکیب احجام به کار رفته (مکعب و مکعب مستطیل) در ساختمان و نوع مصالح تشکیل دهنده آن نظیر آجر سنگ گرانیت (در رنگهای متنوع)، سنگ تیشهای، شیشه و فلز (برای دستاندازها) چهره ای امروزی به ساختمان بخشیده است.
منابع و مأخذ:
(www.mirath.net (2/3/2008
www.cle.ir
مانی، مریم: 1384، کتابخانه مرکزی شهرداری، مجله دانشنما شماره 125-124 / ویژهنامه معماری معاصر اصفهان، سال 14، دوره سوم، ص 103.
عکسها: حسن طرفه
مطالب مرتبط
