سنگ آوریچنا: نماد یکپارچگی زیست‌محیطی و هماهنگ با طبیعت منطقه‌ی گارگانو.
آوریچنا، سنگ آهکی متمایزیست که از حومه‌ی منطقه‌ی گارگانو استخراج می‌شود. این سنگ به دلیل فشردگی و همگنی در ساختار معدنی خود و دارا بودن خواص فیزیکی و مکانیکی استثنایی، بسیار ارزشمند است و همین ویژگی‌ها آن را برای طیف وسیعی از کاربردها مناسب می‌سازد. پیانو در طراحی کلیسای پادره پیو به طور خاص، نوع برونزتو10 از این سنگ را انتخاب کرد که به دلیل رنگ گرم برنز و طلایی‌اش بسیار مورد پسند است. سختی، فشردگی و دوام ذاتی از عوامل تعیین کننده در انتخاب این نوع سنگ برای پروژه‌ای در این مقیاس و مطابق با نیازهای سازه‌ای آن بود.
چگونگی عملکرد سازه: افزایش مقاومت و انعطاف‌پذیری
سیستم سازه‌ای اصلی کلیسا شامل ۲۲ تا ۲۶ قوس پشتیبان عظیم است که با دقت از بلوک‌های بزرگ سنگ آوریچنای بژ ساخته شده‌اند. این قوس‌ها در دو ردیف متحدالمرکز -یک حلقه‌ی داخلی و یک حلقه‌ی خارجی- با الگوی شعاعی که از محراب به سمت بیرون پخش می‌شود، مرتب شده‌اند. اندازه‌ی آن‌ها به تدریج کاهش می‌یابد و ریتمشان با دور شدن از مرکز تسریع می‌یابد. در بخش‌هایی از این سازه، آرک‌های سنگی مرتفعی -با ارتفاعی تا حدود 16 متر و طولی تا 45 الی 50 متر- نصب شده است. این آرک‌ها با استفاده از بلوک‌های سنگ آوریچنای صیقل خورده ساخته شده‌اند. هر آرک متشکل از ماکسی‌کوین‌هایی11 است که ابتدا روی ستون‌های بتنی موقت نصب و سپس با کابل‌های فولادی مهار شده‌اند؛ روشی که ضمن تامین پایداری موقت، امکان اجرای دقیق و ایمن قوس‌های عظیم را فراهم کرده است. از طرفی به سبب واقع بودن کلیسا در منطقه‌ی زلزله‌خیز گارگانو، توجه به مقاومت لرزه‌ای، عاملی حیاتی در طراحی کلیسا محسوب می‌شد. در این راستا اجرای راه‌حل‌های سازه‌ای نوآورانه برای اطمینان از انعطاف‌پذیری بسیار حائز اهمیت و الزامی بود. به این ترتیب بلوک‌های سنگی با دقتی در حد میلی متر برش خورده و با یک آلیاژ تخصصی حاوی الیاف فولادی به هم متصل شدند. این تکنیک پیشرفته که «پیش‌فشردگی»12 نام دارد، به سازه اجازه می‌دهد تا انرژی را دفع کرده و تنش‌های ناشی از زلزله را جذب کند و در نتیجه مقاومت آن را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
سمفونی تلفیق: آمیزش سنت و مدرنیته
پیانو به طرز ماهرانه‌ای از فضاهای مرتفعی که قابلیت سوق دادن نگاه ناظر را به سمت آسمان دارند، استفاده کرده است. طراحی او حس عمیقی که به واسطه‌ی عمودیت ایجاد می‌شود را برمی‌انگیزد و در نتیجه هیبت و تعالی را تداعی می‌کند. این نوعی بازتفسیر معاصر از آرزوی معنوی سنتی است که در معماری کلیساها وجود دارد. پلان متمایز مارپیچ یا همان حرکت حلزونی در این طراحی به عنوان یک بیان معاصر به گونه‌ای عمل می‌کند که زائران با ظرافت به سمت محراب مرکزی هدایت می‌شوند.
نور به مثابه مصالح: دستکاری ماهرانه‌ی نور طبیعی توسط پیانو دهانه‌های بزرگ و شفاف و پنجره‌های گسترده‌ی کلیسا، هدفمند و به گونه‌ای قرار گرفته‌اند تا فضای داخلی با نور طبیعی روشن شده و تعاملی جذاب از نور، فضا و معنویت ایجاد شود. دستکاری ظریف نور صرفا یک انتخاب بر پایه‌ی زیبایی‌شناختی نیست؛ بلکه به عنوان بازتابی از خود سفر معنوی نیز مدنظر بوده است، سفری که با نور ایمان روشن می‌شود. این امر نور را از یک عنصر صرفا کاربردی به واسطه‌ای نمادین و عنصری تجربی تبدیل می‌کند. موقعیت نورگیرها و روزنه‌ها به دقت ارزیابی شده‌اند تا نور خورشید را به مناطق خاصی هدایت کنند و نقاط کانونی ایجاد شده عناصر کلیدی معماری و مذهبی مورد نظر را برجسته سازند. یک پرتو نور واحد و البته قابل توجه بر محراب، مرکز مراسم مذهبی، می‌تابد تا یادآور جلوه‌های نورپردازی در کلیساها و نقاشی‌های قرن هفدهم باشد. این استفاده‌ی پیچیده از نور طبیعی در طراحی، جهت ایجاد فضایی است که در آن تامل، تفکر و ارتباط معنوی قوت بخشیده می‌شود. در معماری سنتی مذهبی برای انتقال معنای معنوی و آموزش غالبا از تصویرگری و شمایل‌نگاری بهره می‌جستند و نقاشی‌های دیواری، مجسمه‌ها و شیشه‌های رنگی روایت‌های خاص کتاب مقدس یا زندگی قدیسان را به تصویر می‌کشیدند؛ در حالی که کلیسای پادره پیو با وجود دارا بودن برخی از این عناصر، در طراحی خود بیشتر بر تعامل جذاب نور، فضا و معنویت تاکید دارد و دریافت حس عمیقی از هیبت و تعالی در آن عمدتا از طریق دستکاری نور طبیعی و فضاهای مرتفع حاصل می‌شود. این امر نشان‌دهنده‌ی تغییر هدفمند رویکرد روایی به درک تجربی از امر مقدس است. در این جا خود معماری به واسطه‌ای اصلی برای درگیری معنوی تبدیل می‌شود، نه این که صرفا ظرفی باشد برای هنر مذهبی. این رویکرد با درک معاصر از معنویت که بیشتر بر تجربه‌ی شخصی، طنین عاطفی و حس ارتباط متمرکز است، همخوانی دارد و در آن ایجاد محیطی که تامل و هیبت معنوی را از طریق درگیری حسی (نور، حجم، بافت، حضور مواد) القا می‌کند اهمیت می‌یابد، نه محیطی که برای انتقال موارد مورد نظر خود صرفا به تصاویر مذهبی متکی باشد. این امر حس احترام و تامل را تقویت می‌کند و جذابیت و تاثیر معماری اماکن مقدس را در دنیای مدرن گسترش می‌دهد.
چالش‌های ساخت و ساز و تاثیر معماری
پروژه‌ی کلیسای پادره پیو از همان ابتدا به عنوان یک چالش مهم برای رنتسو پیانو رخ نمود. یکی از این چالش‌های فنی، ایده‌ی بلندپروازانه‌ی استفاده از سنگ محلی به عنوان مصالح سازه‌ای برای دهانه‌هایی چنان وسیع بود که در ساخت و سازهای بزرگ معاصر نادر است. ساخت و ساز به دلیل قرار گرفتن کلیسا در منطقه‌ی زلزله‌خیز گارگانو، پیچیدگی بیشتری را به دنبال داشت و سطح بالاتری از استانداردهای ایمنی را نسبت به یک طراحی عادی طلب می‌کرد. همچنین مونتاژ دقیق بلوک‌های سنگی با ترکیب الیاف فولادی، کابل‌های پیش‌تنیده13 و ملات تخصصی، نیازمند کیفیت بالای مصالح و دقت لازم از سوی تامین‌کنندگان بود. کلیسای پادره پیو به عنوان نقطه عطفی در تاریخ معماری اماکن مقدس شناخته می‌شود و پیشینه‌ی نوینی برای ساختمان‌های مذهبی در مقیاس بزرگ ایجاد می‌کند. با این حال، انتقاداتی نیز به آن وارد است؛ از جمله این که کلیسا ممکن است برای یک کاتولیک ناآشنا به نظر برسد، آن هم با محراب و صلیب کوچکی که به سختی قابل رویت است و البته فضای وسیع غیرشخصی‌اش. منتقدان همچنین بر این باورند که ایده‌ی غالب در این کلیسا، نه حرکت عمودی انسان به سوی خدا، بلکه تاکید بر حضور زمینی و ارتباط انسانی است. با وجود این نقاط اختلاف، اجماع کلی بر این است که کلیسا فراتر از عملکرد صرفا معماری خود رفته و این گواه قدرتمندی است بر پتانسیل معماری جهت تعمیق تجربه‌ی معنوی؛ ویژگی‌ای که جایگاه این کلیسا را به عنوان یک اثر مهم در معماری معاصر اماکن مقدس تثبیت می‌کند.
شاهکاری بی‌زمان
کلیسای زیارتی پادره پیو نمونه‌ای بارز از توانایی استثنایی رنتسو پیانو در آمیزش تحسین‌برانگیز زیبایی‌شناسی سنتی و سبک‌های معماری معاصر است. این بنا گواه قدرتمندیست بر تلفیق ایمان و طراحی. کلیسا به عنوان شاهدی قانع‌کننده بر چگونگی توانایی معماری از طریق تعامل متفکرانه‌ی نور، فضا و مصالح در تعمیق تجربه‌ی معنوی عمل می‌کند. این پروژه نشان‌دهنده‌ی مرحله‌ای محوری و مهم در مسیر حرفه‌ای پیانوست، جایی که مهارت‌های فنی او با نوعی احترام عمیق به یکپارچگی بستر، سنت و ارزش‌های انسان‌گرایانه هماهنگ شده است. سنگ آوریچنا به عنوان یک عنصر سازه‌ای بنیادی و فراتر از یک پوشش تزئینی صرف در کلیسای پادره پیو عمل می‌کند و ارزش‌های فناورانه بیان‌نشده‌ی خود را به نمایش می‌گذارد و ظرفیتش را برای کاربردهای یادمان‌گون اثبات می‌کند. استفاده‌ی نوآورانه و مهندسی شده از این سنگ در قوس‌های مقاوم در برابر زلزله، آن را از مصالح ساختمانی سنتی فراتر می‌برد و به نمادی قدرتمند از تعمق در طراحی کلیسا تبدیل می‌کند. در نهایت، سنگ آوریچنا این ساختار مدرن را با بستر محلی و تاریخ غنی خود پیوند میزند و حسی از بی‌زمانی، دوام و ارتباط با طبیعت متمایز منطقه‌ی گارگانوی ایتالیا را فراهم می‌آورد.

بازی نور و سایه بر سطوح و اتصالات سازه‌ای، زیبایی و عمق خاصی به فضای داخلی کلیسای پادره پیو می‌بخشد.

طرح جامع معماری کلیسای پادره پیو با نمایش جزئیات فضاهای داخلی و خارجی، مسیرهای دسترسی و محوطه

پی‌نوشت

1- Apricena Stone: یک نوع سنگ آهک متمایز و با کیفیت بالا که از منطقه‌ی پولیا (Puglia) در جنوب ایتالیا به-ویژه از نزدیکی شهر آوریچنا استخراج می‌شود. این سنگ به دلیل دوام، فشردگی و زیبایی‌اش در معماری و ساخت و ساز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
2- Padre Pio: نام این کلیسا برگرفته از نام یک کشیش کاتولیک کاپوچین ایتالیایی است که به دلیل زهد، معجزات ادعایی و داشتن استیگماتا (Stigmata) (نشانه‌هایی از زخم‌های مسیح) مشهور بود. پادره پیو یا قدیس پیو (۱۹۶۸-۱۸۸۷) در سال ۲۰۰۲ توسط کلیسای کاتولیک قدیس اعلام شد. میلیون‌ها نفر از پیروان وی همچنان او را تکریم می‌کنند.
3- San Giovanni Rotondo: شهری در استان فوجا (Foggia) در منطقه‌ی پولیای ایتالیا که به دلیل پیوند عمیق قدیس پیو از پیترالچینا (Pietrelcina) با آن -محل زندگی و فعالیت‌های قدیس پیو بود- یک مرکز مهم زیارتی کاتولیک به شمار می‌رود.
4- Renzo Piano: معمار برجسته‌ی ایتالیایی که به خاطر طراحی ساختمان‌های مهم و نوآورانه در سراسر جهان شناخته شده است. او برنده‌ی جایزه‌ی پریتزکر (Pritzker Architecture Prize) در سال ۱۹۹۸ است -جایزه‌ی پریتزکر، جایزه‌ی معتبر بین‌المللی در رشته‌ی معماری است که اغلب به عنوان «نوبل معماری» می‌شناسند و هر ساله به یک معمار زنده اهدا می‌شود.
5- Nautilus
6- Santa Maria delle Grazie: «سانتا ماریا دل گراتسیه» به معنی «بانوی ما از فیض‌ها»، نام کلیسای قدیمی‌تری در سان جیووانی روتوندو است که پادره پیو سال‌ها در آن به خدمت و شنیدن اعتراف‌کنندگان مشغول بود.
7- seamless integration
8- Civic gesture – gesture of peace: این عبارت فلسفه‌ی رنتسو پیانو در مورد معماری را منعکس می‌کند؛ بر این اساس ساختمان‌ها باید ارتباطات اجتماعی را تقویت کرده، محیط را بهبود بخشیده و به فرهنگ و تاریخ احترام بگذارند. این نه تنها رویکردی زیبایی‌شناختی بلکه بیانیه‌ای اخلاقی و اجتماعی است.
9-Gargano: شبه جزیره‌ای در استان فوجا، منطقه‌ی پولیا، در جنوب شرقی ایتالیا که به‌خاطر خط ساحلی ناهموار، جنگل‌های پوشیده از درخت و پارک ملی گارگانو (Gargano National Park) معروف است. این منطقه همچنین از مناطق لرزه‌خیز است.
10- Bronzetto
11- Maxi Quoin: بلوک‌های سنگی بزرگ و با دقت بریده‌شده‌ای که از اجزای اصلی و کلیدی هر آرک طاق هستند.
12- Prestressing
13- Pre-tensioned

منابع:

1. Sanctuary of Saint Pio – Italia.it, accessed June 10, 2025.
2. Sanctuary of Saint Pio of Pietrelcina – Wikipedia, accessed June 10, 2025.
3. San Giovanni Rotondo – Saint Pio Foundation, accessed June 10, 2025.
4. Lost Between Sea and Sky | Article Archive | The Institute for Sacred Architecture, accessed June 10, 2025.
5. Renzo PIANO – Chiesa di Padre PIO – YouTube, accessed June 10, 2025.
6. How to Make a Pilgrimage to San Giovanni Rotondo-Padre Pio, accessed June 10, 2025.
7. Padre Pio Pilgrimage Church | ArchiTravel, accessed June 10, 2025.
8. San Giovanni Rotondo: Pilgrimage Sites and Spiritual Traditions in the Land of Padre Pio., accessed June 10, 2025.
9. Renzo Piano and the use of stone and marble in his works – Miss Marmi, accessed June 10, 2025.
10. Church of Padre Pio of Pietralcina – BUROMILAN Engineering, accessed June 10, 2025.
11. THE CHURCH OF PADRE PIO – Dell›Erba Marmi, accessed June 10, 2025.
12. PADRE PIO PILGRIMAGE CHURCH, accessed June 10, 2025.
13. Padre Pio Pilgrimage Church – Renzo Piano Building Workshop, accessed June 10, 2025.
14. Renzo Piano›s Architectural Legacy – Snaptrude, accessed June 10, 2025.
15. Renzo Piano | Biography, Architecture, Buildings, Museums, & Facts …, accessed June 10, 2025.
16. Approach – Renzo Piano Building Workshop, accessed June 10, 2025.
17. Renzo Piano Chiesa Padre Pio, accessed June 10, 2025.
18. Ronchamp Gatehouse and Monastery by Renzo Piano Building Workshop ArchEyes, accessed June 10, 2025.
19. Padre Pio Pilgrimage Church, San Giovanni Rotondo – Renzo Piano Building Workshop, accessed June 10, 2025.
20. www.rpbw.com, accessed June 10, 2025.
21. Pietra di Apricena – Wikipedia, accessed June 10, 2025.
22. APRICENA STONE – Dell›Erba Marmi, accessed June 10, 2025.
23. Environmental Background in Apricena Quarries (Apulia, Southern Italy) ResearchGate, accessed June 10, 2025.
24. Apricena stone – Tradition and history of Apulia – Miss Marmi, accessed June 10, 2025.
25. Trani Apricena – Beige Marble – StoneContact.com, accessed June 10, 2025.
26. The Intersection of Value and Structure: Insights from Architecture and Economic Theory, accessed June 10, 2025.
27. Padre Pio Church – BDML Stanford, accessed June 10, 2025.
28. Exploring the Passive Architectural Strategies in Renzo Piano›s Iconic Buildings ArchDaily, accessed June 10, 2025.
29. San Giovanni Rotondo and the Cult of Saint Pio: Implicit Cultural Policies of the Catholic Church on Consumerism, accessed June 10, 2025.
30. Renzo Piano 1998 Laureate Essay – The Pritzker Architecture Prize, accessed June 10, 2025.