مسجــد امــام اصفهــان

Imam Mosque of Isfahan

معمار: علی‌اکبر اصفهانی

مسجد امام اصفهان، که در گذشته به نام «مسجد شاه» شناخته می‌شد، شاهکار معماری ایرانی و یکی از برجسته‌ترین و کامل‌ترین نمونه‌های معماری اسلامی-ایرانی به شمار می‌رود؛ بنایی که در دوران سلطنت شاه عباس صفوی، در بطن پروژه‌ی بزرگ توسعه‌ی شهری و بازآفرینی میدان نقش جهان ساخته شد و تا امروز همچون نگینی درخشان در میان آثار تاریخی ایران می‌درخشد. این مسجد نه تنها فضای عبادی، بلکه تجلی وحدت هنر، قدرت سیاسی و بینش عرفانی دوران صفویه است. این اثر فراتر از یک بنای مذهبی، مانیفست فرهنگی-معماری یک دوره‌ی درخشان از تاریخ ایران است. این مسجد در عین حال که مکانی برای نیایش و خلوت است، نمایشگاه شکوه تمدنی نیز هست که، علم، سیاست و دین را در قالبی یکپارچه عرضه می‌دارد. باید اذعان داشت همچنان که نقش‌جهان محل تلاقی دین، قدرت و مردم بود، مسجد امام نیز قلب تپنده‌ی این میدان بود و هست. این مسجد باشکوه که در دوران سلطنت شاه عباس اول و به‌دست علی‌اکبر اصفهانی احداث شد، نمونه‌ای بی‌نظیر از معماری شاخص بعد از اسلام ایران است که طراحی و تزئینات آن نماد اوج هنر معماری ایرانی اسلامی به‌شمار می‌رود.
تاریخچه ساخت
ساخت مسجد در سال ۱۰۲۰ هجری قمری (برابر با ۱۶۱۱ میلادی) و به دستور مستقیم شاه عباس بزرگ آغاز شد. معمار اصلی این پروژه استاد علی‌اکبر اصفهانی، از بزرگان معماری دوره صفوی بود و خطاطی کتیبه‌ها را استاد علیرضا عباسی، خوشنویس برجسته دربار بر عهده داشت. احداث مسجد بیش از دو دهه به طول انجامید و با دقتی مثال‌زدنی در انتخاب مصالح، اجرای تزئینات و طراحی هندسی پیش رفت.
موقعیت مکانی و جهت‌گیری هوشمندانه
مسجد در ضلع جنوبی میدان نقش جهان قرار گرفته، اما برخلاف میدان که دارای نظمی شطرنجی و شهری است، جهت‌گیری مسجد با چرخشی حدود ۴۵ درجه نسبت به میدان، دقیقا در راستای قبله تنظیم شده است. این چرخش از شاهکارهای معمارانه عصر صفوی است که بدون برهم‌زدن نظم شهری، محور معنوی بنا را حفظ می‌کند. ورودی مسجد با ایوانی رفیع و دو مناره فیروزه‌ای، مخاطب را دعوت به ورود به جهانی دیگر می‌کند؛ جهانی که در آن معنویت، هندسه و نور درهم تنیده شده‌اند.
ساختار فضایی، ابعاد و تحلیل پلان
پلان مسجد از نوع چهار ایوانی است و دارای صحن مرکزی وسیعی است که چهار ایوان بزرگ در چهار طرف آن قرار دارند. گنبد اصلی مسجد در ضلع جنوبی واقع شده و شبستان اصلی نمازگزاران در زیر آن قرار دارد. این گنبد دوپوسته، با قطری حدود ۲۵ متر و ارتفاعی بیش از ۵۲ متر از کف شبستان تا راس گنبد بیرونی، یکی از بزرگ‌ترین گنبدهای ایرانی محسوب می‌شود. فضای زیر گنبد، به شکل مکعبی با تبدیل هوشمندانه به دایره، حس شکوه و عظمت خاصی ایجاد می‌کند.