هتل سنگ سیاه، اثر علی سوداگران، نازنین کازرونیان، محمدامین نجابت

رتبه‌ی نخست بخش هتل چهارمیندوسالانه معماری و شهرسازی

موضوع پروژه
پروژه با موضوع احداث اقامتگاه سنتي در بافت تاریخی شیراز، محله‌ی سنگ سیاه، به مساحت عرصه‌ی ٥٦٠ متر‌مربع، مابین و در همسایگی پنج بنای ثبت ملی از دوره‌های تاریخی ایلخانی، زندیه، قاجاریه و پهلوی بر اساس مجوزها و ضوابط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری تعریف گردید.
بافت تاریخی شیراز
محله‌ی سنگ سیاه از دهه‌ی چهل شمسی همانند کل بافت تاریخی، به دلایل گوناگون از جمله تغییر سبک زندگی شاهد کوچ ساکنانش بوده و رفته رفته این فضای خالی از سکنه، بستر معضلات فرهنگی و اجتماعی شده، که در نتیجه‌ی آن، معتادان و بزهکاران حاکمان اصلی ارزشمندترین قطعه‌ی شهر گردید‌ند و تنها راهکار بخش دولتی تخریب و تجمیع بافت بوده است.
در سال‌های گذشته طرح‌های متعددی برای احیای بافت عموماً در بخش دولتی با سیاست حذف صورت مسئله و احیای بافت بر اساس استراتژی تخریب و تجمیع شکل گرفته که با حذف بناهای ریزدانه، حذف گذرها، تعریف پروژه‌های درشت مقیاس و خیابان‌کشی‌ها به‌تدریج باعث از بين رفتن تناسبات پُرها و خالی‌ها، نظام هندسی و ارتباطی گذرها و ساختارِ بخش قابل توجهی از بافت تاریخی گرديده است. در يك دهه‌ی گذشته نيز سرمایه‌گذاران خصوصیِ علاقمند به بافت تاريخي، مرمت و احيای خانه‌هاي ارزشمند جهت اقامتگاه يا سفره‌خانه‌ی سنتی را با برانگیختن حس نوستالژیک را بیشتر مورد اقبال قرار داده‌اند و در نتیجه تجربیات ارزشمند اندکی در حوزه‌ی نوسازی انجام گرفته ‌است. این در حالی است که بافت شیراز با مساحت ۳۶۰ هکتار، ١١٧٠٠ بنا در خود جای داده که در حدود ٣٦٠ بنای آن ثبت ملی است. اگر سه برابر این عدد را بناهای باارزش ثبت نشده فرض کنیم، در مجموع ١٠ درصد بناهای بافت تاریخی، ارزش مقاوم‌سازی و مرمت دارند و تعداد قابل توجهی نیازمند اتخاذ تدابیری جهت نوسازی هستند. الگویی برای نوسازي با سازه‌های نوین، آن زمان اهمیت مضاعف می‌يابد که زمین لرزه‌هایی که بار‌ها بافت تاريخي شيراز را با خاک یکسان کرده است را به ياد آوريم.
راهبرد
این پروژه تلاشی در جهت تجربه‌ی نوسازی و ارائه‌ی راهكاري برای تسری آن در بافت تاریخی است به گونه‌ای که موجب تغییر ساختار اجتماعی و فرهنگی گردد و مولد زندگی دوباره باشد. اما مشكل اصلي در نوسازي بافت، مقابله با الگوهاي شبه‌تاريخي مورد نظر ارگان‌های تصميم‌گيرنده است كه با كدهايي مشخص و تزئيناتي چشم آشنا به دنبال اعتبار بخشيدن به بنايي معاصر و ساخت بدلي از روی اصل هستند، اما در اين عرصه، ارائه‌ی بازخوانی تنوع تاریخی بناهای همجوار از گنبد ٧٠٠ ساله‌ی ايلخاني تا سقف شيرواني گالوانيزه‌ی پهلوي کمک نمود تا پروژه درگیر كدها و موتيف‌هاي رایج نگردد و تلاش کند در امتداد سیر تاریخی بافت، بنایی متعلق به دوران خود باشد و حتی پا را فراتر گذاشته و در مسیر باززنده‌سازی بافت، راهبرد تسری پلاک به پلاکِ (ریزوموار) زندگی در پیکر بافت را پیشنهاد دهد، راهبردی که می‌تواند سلسه مراتب دسترسی هر پلاک به پلاک مجاور را با رمز‌آلودگی و حرکت و مکث همراه سازد و كاربر را درون تو در تويي ارگانيك در ترازهای مختلف ساعت‌ها مشغول کشف و شهود سازد، ریزدانه‌ها را حفظ و راهکاری عملی برای حل معضلات مالکیتی پلاک‌های بافت باشد.
مساحت کم پلاك‌های مسکونی و مشکلات مالكيتي و ثبتی، در حوزه‌ی سرمايه‌گذاري خصوصي از سختی‌های ديگر بازآفريني است كه تزريق كاربري‌هاي جديد را دشوار و زمانبر مي‌سازد، بنابراين ما به جای تجمیع پلاك‌ها و تعریف یک مجموعه‌ی بزرگ مقیاس به پیش‌بینی الحاق بناها فکر کردیم و با وجود منابع مالی محدود، و عدم امکان تملک یکباره، طراحی و ساخت را با یک هسته‌ی اولیه آغاز و پیشبینی گسترش به پلاك‌های مجاور و در نهایت سرایت آن به بافت را برنامه‌ریزی نمودیم. در طول ساخت هسته‌ی اولیه، دو پلاك مجاور بر اساس پیشبینی‌های ابتدایی تملک شد که هم اکنون در حال ساخت است و چند پلاك دیگر در مرحله‌ی تملک و طراحی است. از آنجا که ما پروژه را جزئی از بافت و موفقیتش را در گروی احیای بافت می‌دانیم و رواج زندگی در بافت را به ساخت یک یا چند بنا محدود نمی‌دانیم، امیدواریم با توسعه‌ی این ایده بتوانیم شعاع تأثیرگذاری و رواج زندگی در بافت را به کمک کارکنان و کاربران این بناها، وسیع‌تر کنیم. کارکنانی که می‌توانند، از ساکنان بافت باشند یا خود به واسطه‌ی همکاری با مجموعه‌ی ما به ساکنان جدید بافت تبدیل شوند. اتخاذ تصمیم الحاق به جای تجمیع اجازه‌ی زنده بودن پروژه را تا همیشه مهیا می‌سازد، ریزدانه‌ها با همان موقعیت و تناسبات به مجموعه‌هایی بزرگ‌تر برای عملکردهایی متفاوت متصل می‌شوند و گذرهایی در ترازهایی متفاوت شبکه‌ی ارتباطی بیرونی را در درون بازتولید می‌نمایند و زندگی را در اين بستر تاريخي به جریان می‌اندازد.
روند طراحی بوتیک هتل
بستر پروژه، سایت – موزهای است در هم تنیده با قدمتی چند صد ساله. ما تلاش کردیم، پروژه را در امتداد بناهای پیرامونی و براساس نیازها، فن‌آوری و امكانات عصر خود طراحی کنیم. از این رو گونه، هندسه، جرم، بافت و رنگ را از پیرامون برداشت کردیم؛ هندسه‌ی بیرونی منطبق بر گذرها، هندسه‌ی درونی منظم و دیاگرام درونی، پاسخگوی نیازهای پروژه است. بنا، بر اساس الگوی حیاط میانی، تمامی بازشوها رو به درون و خط آسمان بر اساس همجواری با بناهای اطراف به ویژه مسجد تاریخی میرزا هادی شکل گرفته است. انحنای ملایم فرم ورودی تلاشی است برای دعوت میهمانان به مرکز بنای درونگرای تماماً آجری با گذر مارپیچ قیفی شکل که دسترسی‌هاي داخلي و پيش‌بيني‌هاي گسترش آينده را در ترازهاي مختلف مهيا مي‌سازد و هرچه به بالا مي‌رود بازتر مي‌شود و تا بام پروژه که نظرگاهی است در میان سایت – موزه‌ی سنگ سیاه با تابلوهای راهنمای معرف بناهای تاريخي اطراف، امتداد مي‌يابد.
تسری زندگی به صورت پلاک به پلاک، پیشنهادی است برای باززنده‌سازی بافت تاریخي، اما همیشه به صورت ناتمام باقی خواهد ماند. ناتمام با تمایل نهان و مدام برای گسترش. این پروژه در مسیر انتشار ریزوموار خود، هر جا بنایی ارزشمند می‌یابد، مرمت و احیا می‌کند و هرجا بنایی فاقد ارزش‌های نگهداری و یا قطعه زمینی می‌یابد، بنایی در تعامل با بافت، با درك تناسبات، هندسه و پر و خالی توده‌ها، طراحی و احداث خواهد کرد و تلاش می‌کند همچون بناهای تاریخی پیرامون که نماینده‌ی فن‌آوری و نیازهای دوران خود بوده‌اند در پیوند با بستر، معرف عصر خود باشد.
تأسیسات و مصالح
برای تبدیل بام به نظرگاه، تأسیسات (ونت‌ها ،اگزاست‌ها، چیلر و…) پروژه با تمهیداتی به ساختمان مجاور منتقل شد تا بام خالی و مناسب رویدادها باشد. در زیر تمامی کف‌ها از ورق‌های آکوستیک با جزئیات اجرایی کف شناور استفاده گردید تا میهمانان بیشترین سکوت و آرامش را تجربه کنند. پنجره‌ها با چوب چنار که از قدیم به عنوان سازگارترین با اقلیم شیراز استفاده می‌گردید، ساخته شده و تمامی جزییات برای تبدیل به یک پنجره با استاندارد امروزی از قبیل لاستیک‌های درزبند، شیشه‌های دو‌جداره‌، به ‌روز گردیده است. با دو مسیر مجزای لوله‌کشی فاضلاب آب خاکستری جدا‌، تصفیه و دوباره به چرخه‌ی استفاده فلاش‌تانک‌ها و آبیاری فضای سبز باز‌ می‌گردد که علاوه ‌بر صرفه‌جویی در مصرف آب، حجم ورودی چاه‌های جذبی را که به علت بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی از مشکلات منطقه هست، کم می‌کند. استفاده از مصالح دست‌ساز برای فاصله گرفتن از محصولات ماشینی از اولویت‌های پروژه بود تا بافت حاصل با خطاهای انسانی در آن، هماهنگی بیشتری با بافت منطقه داشته باشد، بنابراین از آجر خشتی استفاده گردید که با تلورانس ۱۰درصدی سایز و فرم و پیچیدگی‌اش، بافتی مناسب تولید می‌کند و این رنگ و بافت تا مرکز بنا و فضای داخل امتداد یافت و کف، سقف و بدنه را پوشاند. در داخل اتاق‌ها، کاشی دست‌ساز با پوشش کف و بدنه‌ی سرویسها رنگ را به درون فضا تزریق کرد و با والورهای مختص تولیدات دستی، دوباره بر دست‌ساز بودن مصالح تأکید نمود.

معماری معاصر ایران: اقامتی

_______________________________________

نام پروژه-عملکرد: بوتیک هتل سنگ سیاه، شیراز

طراحان اصلی: علی سوداگران- نازنین کازرونیان- محمد‌امين نجابت

محل اجرا: بافت تاریخی شیراز، محله‌ی سنگ سیاهکارفرما: نازنين كازرونيان ، محمدامین نجابت

همكاران: محمد‌امین شاهوار، حنیف حق‌طلب، سلمان شورانگیز، شقایق نجاتی، نوشین حیدرجان، محبوبه کوهپایه، صدف اردوبادی، طناز فرهمندفر، سوگل سلیمانی، پگاه اسماعیل‌نژاد

سازه: سلمان رستمی، حسن ظریفکار

تأسیسات: سید مهدی علویان

سرپرست كارگاه: ابراهیم مظفریان

نظارت كارگاه: پويا معدني، محمد جواد رضایی

زیربنای هسته‌ی اولیه: ١٢٨٠ متر‌مربع

مساحت عرصه‌ی اوليه:٥٦٠ متر‌مربع

گرافيست: سمانه متقی‌پيشه

عكاس: نويد عطروش، آرش اختران

مدارک فنی
فرهنگسرای برزک اثر امیرحسین علوی‌زاده