میس وان در روهه
خانه‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی فارنزؤرث 1946-1951
پلانو، ایلینوی

خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی فارنزؤرث یکی از قابل‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­توجه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ترین و اسرارآمیزترین آثار معماری در قرن بیستم است. از نظر پراگماتیک که بنگریم این اثر برهان خلفی برای اصل زیستن، و در عین حال اثری‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ است به لحاظ متافیزیکی بسیار زیبا. احتمالاً گمراه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کننده‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ترین عامل در درک ما از این خانه ابعاد آن است، چون در حالی که فقط شامل ناحیه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای محاط در فضایی حدود 120 متر مربع می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شود، علی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­الظاهر مساحت خیلی بیشتری را اشغال کرده است.
این خانه که در چهل و هفت مایلی غرب شیکاگو در پلانو، ایلینوی بر روی جلگه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی مسیل مجاور رودخانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی فاکس قرار دارد خلوتگاه آخر هفته‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های خانم دکتر ایدیث فارنزؤرث بوده که اولین بار میس وان در روهه را در سال 1947 ملاقات کرد. پس از مدت زیادی که طرح پخته شد و روابط شخصی معمار و کارفرما نیز گسترش می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­یافت، خانه به لحاظ مفهومی شکل گرفت. این صمیمیت با فاصله‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی کمی بعد از این که بنای خانه در سال 1949 آغاز شد، رو به افول نهاد و هنگام تکمیل آن در سال 1951 روابط دوستانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی آن دو چنان به خصومت بدل شده بود که پس از مشاجره‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی سختی معمار علیه کارفرما و کارفرما علیه معمار اقامه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی دعوی کردند، و غائله سرانجام به سود معمار پایان یافت. در حالی که خانه به گرمی مورد استقبال منتقدین قرار گرفت، میس وان در روهه تقریباً به اندازه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی کارفرما از تبلیغات منفی رنج برد و در نتیجه از قبول کمیسیون امتناع ورزید.
این خانه حتّا بیش از عمارت بارثلونای 1929 که به نوعی به آن مرتبط و مربوط است روی چارچوب دو فوت مربعیِ جمع و جوری طراحی شده که با اندازه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی واحد قطعات روکش تراورتن که هم خانه و هم تراس بیرونی آن را پوشانده هماهنگ است. یکی از داخل به بدنه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی اصلی خانه متصل است و دیگری کمی پایین‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­تر به عنوان سکّوی ورودی قرار گرفته است. خانه و سکّوهای آن بالاتر از سطح زمین بر ستون‌های فولادی آویزان هستند و اینگونه کل کار به سه بخش افقی خلاصه شده است: سکّو، کف اصلی، و سقف. تکیه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­گاه‌های عمومی به صورت یکسان و مینیمال هستند و از دوازده ستون فولادی که سه سطح اصلی را حمل می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کنند، هشت‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­تای آنها بدنه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی اصلی و چهارتا محیط پیرامون سکّو را حمل می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کنند. دو سری پلکان کوتاه و تراورتن‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­پوش زمین را به سکّو و سکّو را به تراس روکشدار متصل می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کنند. کل کار از سازه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی قاب فولادی جوشکاری‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شده و بی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­حفاظ ساخته شده که باقی عناصر به آن متصل هستند. کف‌ها، سقف و دیواره‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های شیشه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای ثابت در محل خود با روزنه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های فولادی سبک محکم شده‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­اند. با وجود بدون منفذ بودن دیوارها و مجاورت رودخانه عجیب است که سیستم تهویه برای خانه در نظر گرفته نشده، به ویژه از آن نظر که سیستم تهویه به راحتی می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­توانست روی زمین یا سقف نصب شود، بی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­آنکه خدشه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای به ظاهر خانه وارد آید، فقط می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­توان این طور فکر کرد که چنین پیش‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­بینی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای برای میس وان در روهه مستلزم کوتاه آمدن از اصل خلوص بنیادین چارچوب ساختمانش بوده، هرچند این هم غیرعادی است چون آنچه مسلم است او به‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­آسانی چنین تکنولوژی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای را در بیشتر خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های آمریکایی خود به کار گرفته بود. به لحاظ زیبایی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شناختی خانه پر از ظرافتهای نامحسوس است که اگر با دقت به تنظیمات فوق‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­العاده دقیقی که در سراسر کار وجود دارد خیره نشوید اصلاً متوجه آن نمی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شوید. چنین ظرایفی خود را در تراس پوشش‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­دار کاملاً مسطح که به ناودان ویژه نیاز دارد، ظاهر می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­سازند. تراس‌ها به صورت وارونه به هم متصل شده‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­اند. زهکش‌های هرمی که به ورقه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های فولادی جوش داده شده‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­اند آب سطوح اتصال بین قطعات روکش‌ها را تخلیه می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کنند. میس وان در روهه استاندارد فوق‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­العاده دقیق خود را با صیقل دادن نقاط جوش، شن‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­پاشی فولاد و رنگ‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­آمیزی چارچوب بی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­حفاظ به رنگ سفید ارتقاء داد. خود جعبه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی سفید به شکل مؤثری به پایه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی بازویی مجهز است و به وسیله‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی شش ستون برپاست، در حالی که سکّوی ورودی و خانه و تراس به صورت پیوسته با شش و هشت ستون حمل می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شوند. در هر مورد هر ستون پنج واحد طولی فاصله دارد، با دو طره در انتهاها در جهت طولی. در جهت دیگر سطح ریلی فولاد کاملاً همسطح با محیط دور سقف و تراس پایینی است. در سراسر قسمت اصلی تراس پایینی سه واحد از خود خانه کوچکتر است و عمق شش هفت متری را در مقایسه با خانه که 9 متر است به وجود می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­آورد.
فضای اصلی را یک هسته‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی پانل چوبی منفرد و طویل پدید آورده که آشپزخانه را در یک طرف و اجاق را در سمت دیگر محدود ساخته و در انتهاها به دو حمام کامل ختم می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شود، یکی برای سرسرای ورودی و دیگری برای منطقه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی مربوط به خواب و استراحت. منطقه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی استراحت با یک گنجه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی لباس از منطقه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی نشیمن جدا است. در تعامل میان این دو عنصر چوبی هسته‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی منفرد یادشده تا سقف امتداد می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­یابد و درب مربوط به گنجه به آن نمی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­رسد.
مابقی فضای باز با اسباب و اثاث خود میس وان در روهه مبلمان شده است: سه صندلی بارثلونا و عسلی‌های مربوطه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شان، یک میز نهارخوری باریک و دراز با چهار میز برنو MR50 . به خلاف اسطوره‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای که در اذهان وجود دارد، تعداد و آرایش این عناصر از هیچ اصل از پیش تعیین‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شده‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای تبعیت نمی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کند، و مالک کنونی بنا، پیتر پالومبو، در طول سال‌ها نحوه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی چیدمان آنها را تغییر داده است.
به رغم سادگی، این اثر مینیمالیستی غوامض فرهنگی زیادی دارد. منابع و مآخذ آن پرشمارند و از آن جمله‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­اند خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های به سبک ایتالیایی که کارل فریدریش شینکل برای پوتسدام طراحی کرده بود. نحوه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی انضمام خانه به طبیعت نیز هرچند از جمله دستاوردهای اخیرالذکر در معماری به شمار می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­آید امّا در عین حال نسبت تنگاتنگی با سنت زیبایی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شناسی آلمانی دارد. این نکته را ولف تگتهوف در بررسی خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای از میس وان در روهه در سال 1957 نشان داده است. تگتهوف به شکل مجاب‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کننده‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای استدلال می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کند که نسبت فرهنگ و طبیعت به نحوی که در خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی فارنزؤرث دیده می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شود از خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی ریزور که میس قبلاً در سال 1937 در جکسن هول، ؤایومینگ، طراحی کرده بود مشتق شده است. هر دو خانه این مزیت را دارند که زیبایی طبیعی را با فاصله‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای که از آن گرفته‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­اند درک می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کنند. تگتهوف در مورد خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی ریزور چنین نوشته است:
تبدیل چشم‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­انداز به تصویر ضرورتاً در شمار ملزومات گشودگی فضاهای معماری به سبک میس وان در روهه است. تنها به این طریق است که فضای داخلی خانه انسجام و قوام خود را حفظ می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کند، می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­تواند به عنوان پناهگاه عمل کند و امنیت به دنبال داشته باشد، و در عین حال حس آزادی را در بیننده القا کند. بدون این حس درونی که حدود و ثغور اتاق را تعیین می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کند، اتاق تا بی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­نهایت گسترش می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­یابد و این خود به منزله‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی آشوب کلی است. فقط به مدد جدا ماندن از طبیعت است که وجود مستقل عناصر تأمین می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­شود.
میس در قطعه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی زیر نسبت خود را با طبیعت به شکل آشکاری روشن ساخته است:
طبیعت هم در هر خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای باید حیات خود را داشته باشد. نباید طبیعت را با رنگ‌های تند خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­هامان، و با مبلمان داخلی آشفته سازیم. حقیقت آن است که باید آرزوی ما این باشد که طبیعت، خانه و آدمها را هرچه بیشتر به یکدیگر نزدیک سازیم و با استفاده از آنها کلیت بزرگتری تشکیل دهیم. وقتی آدم از مجرای دیوارهای شیشه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی فارنزؤرث به طبیعت نگاه می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کند اهمیت آن را بیشتر از هنگامی درمی‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­یابد که بیرون از خانه و در دل طبیعت ایستاده است. بخش بیشتری از طبیعت به این ترتیب ابراز وجود پیدا می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­کند ــ طبیعت به کلیت بزرگتری می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­پیوندد.
این نگاه کمابیش رازآمیز به طبیعت فقط می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­تواند عالیترین نمونه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­های فرهنگ شینتو و در عین حال فرهنگ مدرن را به یاد آورد که مادّه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­زدایی معادل آن را می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­توان در هنرمندانی نظیر کازیمیر ماله‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ویچ و اَد راینهارت جست‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­وجو کرد. در عین حال با اینکه خانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی فارنزؤرث را باید اثری هنری به شمار آورد، فقط نگاه انزواجویانه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ای مثل نگاه فیلیپ جانسن می‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­تواند مفهوم تحقق‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­یافته در نیوکنان، کانتیکات، در سال 1949 را به شیوه‌‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­‌‌‌­­‌­­‌‌­­‌­­ی خود نشان دهد و روایت کند.

خانه‌­­هایی برای گذراندن تعطیلات