عمارت یخچال

اثر ساسان رضاپوریان

الف.
ایده‌ی مرمت بنا، از ساختار و عملکرد یک خانه / مهمان‌خانه‌ی ایرانی در کوچه‌ی یخچال، یکی از محله‌های قدیمی اصفهان در محدوده‌ی بازار قیصریه، بازار صفوی میدان نقش‌جهان، از طرف کارفرما شکل گرفت. اقامتگاهی با تعدادی فضای خصوصی و تاکید بر شکل‌گیری فضاهای عمومی.
یک خانه‌ی حیاط مرکزی 600 متری با پلان 9 بخشی که در بازه‌ی زمانی 100 ساله شاهد اتفاقات متعددی بوده؛ از خانه‌ی اربابی تا مدرسه‌ی علمیه‌ی امام سجاد.
پنج اتاق خصوصی نیمه‌بسته، چهار فضای عمومی‌باز، نیمه‌بسته و بسته و تعدادی فضای نیمه‌باز که وظیفه‌ی اتصال بین فضاهای خصوصی و عمومی را ایفا می‌کنند؛ عمده فضای خانه را در بر گرفت.

ب.
بیشترین آسیب به بنا توسط دخل و تصرف ملک‌های مجاور اتفاق افتاده بود. دو تصرف از جبهه‌ی جنوبی و جبهه‌ی شرقی بنا مورد توجه برای بهسازی و بازسازی بود. از یک سو کارخانه‌ی یخ سابق که منجر به از بین رفتن بخش عمده‌ی جبهه‌ی جنوبی شده و از سوی دیگر تصرف سرای تجاری بازرگان، که باعث حذف تقسیمات عمده‌ی یک اتاق گردیده بود.

ج.
طراحی جدید تلاشی بود در جهت پرسش و پاسخ، قرینگی، تناسب و تکرار پیمون‌ها. همچنین در طراحی جزییات اجرایی کماکان از سادگی پیروی و حتی‌الامکان از اضافه کردن جزییات پرهیز شد.
تناسبات و تقسیمات نما در جبهه‌ی جنوبی با توجه به تناسبات جبهه‌ی شمالی طراحی و اجرا شد.
هشتی ورودی که در تصرف کارخانه‌ی یخ از بین رفته بود با استفاده از تناسبات موجود در راهرو‌ی غربی شاه‌نشین، ساخته شد و دالانی کشیده فضای میان هشتی و حیاط را شکل داد.
راهروی شرقی شاه‌نشین که از بنا حذف شده بود با کاربری حیاط خلوت، با دیوارهای بلندتر و بدون سقف طراحی شد. در واقع شاه‌نشین دو دسترسی در شرق و غرب خود داشته که راهرو‌ی شرقی علاوه بر دسترسی به فضای داخل، دسترسی به حیاط دوم بنا را نیز ممکن می‌کرده. با تخریب حیاط دوم در دهه‌ی 60، این دسترسی فاقد عملکرد مانده و به مرور از بنا حذف شده.
در سه اتاق خصوصی، پستوها تبدیل به سرویس بهداشتی شد و برای دو اتاق دیگر به دلیل عدم وجود پستو، سرویس عمومی ایجاد شد.

د.
در چیدمان با توجه به اصل زمستانه-تابستانه بودن در فرهنگ معماری ایرانی؛ فضاهای نشیمنِ قابل تغییر قرار گرفت و نشیمن حیاط در فصول گرم با توجه به محورهای حرکتی مهمان-میزبان در حیاط و در فصول سرد در اتاق‌ها جانمایی شد.
از شاهنشین به عنوان فضایی عمومی و نیمه بسته به عنوان مهمانخانه‌ای در همه‌ی ایام استفاده شد و به پیروی از تناسبات، تشک‌های مربع شکل و میز‌های چوبی کوتاهی طراحی شد که تاکیدی بر فرهنگ سفره‌نشینی باشد.
همچنین فضای بالاخانه برای شکل‌گیری فضای نشیمنی صمیمانه‌تر طراحی شد که قرار گرفتن کرسی در زمستان این هدف را جدی‌تر دنبال خواهد کرد.

معماری معاصر ایران: اقامتی

_______________________________________

نام پروژه: عمارت یخچال / عملکرد: اقامتگاه
معمار اصلی: ساسان رض اپوریان
مدیر پروژه: شایسته ریخت هگر
تاسیسات مکانیکی: احمد شکر یزاده
تاسیسات الکتریکی: حسین جابری
تاریخ ساخت بنا: قاجار
نوع سازه: خشت و گل
الحاقات: پهلوی اول و دوم
تکنیک سقف ها: کادری تی رپوش
تزئینات: نقاشی، حجاری سنگ، گر هچینی، گچبری
ارائه و گرافیک: برسام حاج یرسولی‌ها، عرفان فلاحیان، علی عسگری
آدرس پروژه: اصفهان، خیابان هاتف
مساحت: 580 م ترمربع
کارفرما: شایسته ریخته‌گر، بهنام شهریاری
تاریخ شروع و پایان ساخت: زمستان 1397 ، پاییز 1398
عکاس پروژه: استودیو دید
ایمیل: sasanpourian@gmail.com

مدارک فنی