برج آگبـــار
ژان نـوول
بارسلون، اسپـانیا، 2005

جایزه‌­­ی معماری پریتزکر که معتبرترین جایزه‌­­ی معماری جهان به شمار می‌­­آید، امسـال از آن ژان نوول، معمار برجسته‌­­ی فرانسوی شد. در شماره‌­­ی گذشته‌­­ی “هنر معمـــاری”، شرح مختصری از زندگی و آثــار او ارائه کردیم. در این شماره نیز به معرفی یکی از پروژه‌­­های برجسته‌­­ی او می‌­­پردازیم که در سال‌های اخیر با همکاری فرمین واسکوئس، معمار اسپانیایی، در بارسلون به اجرا در آمده است.

در محل تلاقی سه خیابان اصلی یکی از نواحی توسعه‌­­ی شهری بارسلون، میدان بزرگی به نام لاس گلوریاس قرار گرفته است که بیش از ده سال پیش ساخته شده، ولی با وجود موقعیت بسیار مناسب، مورد ساخت و ساز قابل توجهی قرار نگرفته است. یک رشته اقدامات شهرسازی، از جمله امتداد یکی از خیابان‌های اصلی تا دریا، ساخت بنای یک مجمع، و ایستگاه قطارهای تندرو تا اندازه‌­­ای ظاهر این محل را تغییر داد. اقدام دیگر، ساخت برج آگبار برای استقرار ادارات سازمان آب بارسلون بود که در عین حال به نماد دوره‌­­ای نو در تاریخچه‌­­ی شهر تبدیل شد.
این ساختمان با ارتفاع 142 متر، همچون آسمان‌خراش کوچک 35طبقه‌­­ای طراحی شده است. شکل آن تقلیدی است از یک پمپ آب با فشار ثابت. این تصویر با چالی که در قاعده‌­­ی برج حفر شده است، تأثیر بیشتری پیدا می‌­­کند. در انتهای این چال نیز لایه‌­­ای از آب میان فضاهای درونی و بیرونی برج فاصله می‌­­اندازد. فضاهای کاری در 18 طبقه‌­­ی نخست برج قرار گرفته‌­­اند و چهار طبقه در زیر سطح زمین به پارکینگ و فضاهای کمکی اختصاص یافته است. یک تالار گردهمایی نیز در زیرزمین نخست قرار دارد که سطح آن همچون تپه‌­­ای بالا آمده است. شش طبقه‌­­ی آخر برای مدیران پیش‌­­بینی شده و سه طبقه برای خدمات فنی در فواصل منظم ارتفاع برج قرار گرفته‌­­اند.
توزیع و انتقال بار در محیط و هسته‌­­ی ساختمان به گونه‌­­ای انجام می‌­­گیرد که طبقات با مانع ستون‌ها روبه‌­­رو نباشند و آرایش آنها از بیشترین انعطاف‌­­پذیری برخوردار شود. این تدبیر به وسیله‌­­ی دو استوانه‌­­ی بتنی و طبقات بیضی‌­­شکلی محقق شده که تیرهای فلزی نگه‌­­دارنده‌­­ی دال‌ها به آنها تکیه می‌­­کنند. استوانه‌­­ی درونی، پلکان‌ها، تجهیزات خدماتی و آسانسورهای ویژه‌­­ای را در خود جا داده که تا آخرین طبقه بالا می‌­­روند. آسانسورهای دیگر برای سایر افرادی که تا طبقه‌­­ی 26 بالا می‌­­روند، در کنار محیط برج قرار گرفته‌­­اند.
حفره‌­­بندی‌های دیوار بتنی بیرونی طبق الگوی واحد مربع‌­­شکلی انجام شده است که اضلاع آن اندکی کمتر از یک متر طول دارند. موقعیت حفره‌­­ها با توجه به انباشت فشار سازه‌­­ای در نقاط مختلف برج، عملکرد خاص فضاها، و میزان نور آفتاب مشخص شده است. الگوی مشابهی برای آرایش ورقه‌­­های آلومینیومی صیقلی و موج‌­­دار به کار رفته که در 25 رنگ طراحی شده و دامنه‌­­های متفاوتی از رنگ‌های قرمز و آجری در طبقات پایین تا آبی در طبقات بالا را در بر می‌­­گیرند. پوسته‌­­ی دومی از صفحات شیشه‌­­ای با درجات مختلف شفافیت، ساختمان را پوشش می‌­­دهد و همچون لفاف شاد و زنده‌­­ای جلوه‌­­ی زیبایی به رنگ‌های بنا می‌­­بخشد.