ایده‌ها، شیوه‌های طرّاحی و مسائل: پویا خزائلی پارسا

2. سازه‌ی بامبـــو

شـاید ایــن پروژه بهترین نمونه‌ی‌ تبدیل یک اشتباه به مسئله‌ای معمارانه باشد. روش اشتباهی که یکی از شاگردانم به صورت ناآگاهانه به منظور ساخت مدلی از یک گنبد به کار برد. شاید جلب‌ترین مسئله این بود که در آن برخلاف سایر پروژه‌ها که در آنها ابتدا فُرم وجود دارد و سپس ساختاری برای آن فُرم ارائه می‌شود، در اینجا سازه بر اساس قاعده‌ی خود که همان قرارگیری نوارهای خم‌شده‌ی فُم (ماکت) با زاویه‌ای مشخّص بر روی یکدیگر بودند، فُرم پروژه را تولید می‌کرد. فکر می‌کنم به همین علّت است که امروز بعد از گذشت دو سال از ساخت پروژه وقتی به آن نگاه می‌کنم از روند شکل‌گیریِ راحتِ آن لذّت می‌برم و همین امر است که از «سازه‌ی بامبو»، پروژه‌ای یگانه و در صلح کامل میان اجزاء آن می‌سازد. هنگامی که کارفرمای پروژه، منوچهر میرداماد، از من درخواست ارائه‌ی طرحی برای ایجاد سازه‌های مسکونی ارزان‌قیمت بر پایه‌ی مصالح طبیعی می‌کند به این طرح رجوع می‌کنم. البتّه عموماً در هنگام شروع هر طرحی یک بار آرشیو طرحها و مطالعات گذشته‌ی خود را مرور می‌کنم و این پروژه نیز از این قاعده مستثنا نبود.
مسئله‌ی حائز اهمیّت، انتخاب مصالحی طبیعی و ارزان، و تهیّـه کردن آنها از منطقه‌ی پروژه بود و طبیعتاً در نزدیکی مرداب انزلی، راحت‌ترین انتخاب برای مصالحی قابل انعطاف، بامبوهای این ناحیه بود. مصالحی که با وجود فراوانی آن در برخی از نواحی ایران هرگز در پروژه‌های معاصر ایران مورد استفاده قرار نگرفته.

در این پروژه مصالح را با شیوه‌ای متفاوت از آنچه در سایر نقــاط دنیـــا (مانند کشــورهای آمریکای جنوبی) به کار گرفته می‌شود، مورد استفاده قرار دادیم ــ این مصالح را زمانی در پروژه استفاده کردیم که هنوز زنده و قابل انعطاف بودند و بعد از شکل دادن پروژه به مرور تبدیل به بامبوهای خشک شدند. یکی دیگر از نکات مهم در این پروژه، تعریف جزئیّات اجرایی آن بر پایه‌ی چنین مصالحی بود: اتّصالات پایه‌ی پروژه با لوله‌های گازی طرّاحی شدند که بامبوها داخل آنها فرو می‌رفت و بدین ترتیب پروژه بر روی بستر زمین قرار گرفت.
من این پروژه را یک «مانیفست» می‌دانم که بر گسترش معماری در تمامی طبقات اجتماعی تأکید می‌کند؛ یک مسئله‌ی سازه‌ای متفاوت که برپا کردن یک بنا را توسّط قشر کم‌درآمد جامعه امکان‌پذیر می‌سازد.
از آنجا که پروژه‌هایی از این دست عموماً کارفرمایی ندارند و من نیز در طول دو ســال موفّق به پیدا کــردن سازمــانی که از این پروژه‌های تحقیقاتی حمایت کند نشدم، امروز از حمایت اُرگانهای مختلف قطع امید کرده و به صورت شخصی در کنار سایر پروژه‌های دفتر روندی تحقیقاتی برای چنین پروژه‌هایی را آغاز کرده‌ام تا شاید در آینده این تحقیقات بتوانند راهگشای شیوه‌های نوینی در معماری گردند.

معماری معاصر ایران

ب

مدارک فنی