خانه چهل گره، اثر علیرضا مشهدی‌میرزا و حبیبه مجدآبادی 

فینالیست جایزه جهانی آجر 2014

فینالیست مسابقه معماری آقاخان 2016

خانه چهل گره ساختمانی مسکونی است که در یکی از مناطق متوسط تهران ساخته شده است. این ساختمان دارای پنج طبقه و ده واحد مسکونی کوچک است که برای قشر تحصیل کرده با در آمد متوسط و کم طراحی شده است. این طرح سعی دارد نشان دهد که معماری محصول مصالح گران قیمت و یا تکنولوژی پیشرفته ساختمانی نبوده و حتی با بودجه های اندک، اقشار مختلف جامعه میتوانند از مزایای معماری فکر شده بهرمند شوند . این ساختمان که طرحی پیچیده دارد با روش های اجرایی مختص خود با هزینه کم و نیروی کار ساده به اجرا در آمده است و به موازات طراحی ساختمان روش های اجرایی نیز خاص طرح تدوین شده اند. طراحان این ساختمان بر این باورند که در کشوری مانند ایران با تکنولوژی متوسط اجرایی و نیروی کار غیر متخصص میبایست روش های اجرایی ابداعی مختص پروژه ایجاد شوند تا پروژه بتواند خود را با شرایط اجرایی بومی تطبیق داده و نتیجه مورد نظر طراحی بدون کمترین آسیب به طرح معماری حاصل شود.
فرش دستباف و متد اجرایی نمای خانه چهل گره
در این پروژه طراحی حجم و پوسته خارجی با خلق شیوه اجرایی آن همراه بوده است. روشی که اجرای بافته آجری پیچیده را با تکیه برامکانات موجود میسر نموده است . این روش شباهت هایی به روش بافت فرش دارد. در فرشبافی یک یا چند نفر پشت دار قالی مینشینند و فرش را میبافند و شخصی نقشه را برای آنها میخواند. این نقشه خوانی با ریتم و آهنگ خاصی خوانده میشود.
شخصی که نقشه را میخواند لزوما فرشبافی نمیداند و نیازی نیست از کلیت طرح مطلع باشد. در خانه چهل گره یک کارگر ساده پشت میلگردهایی که به عنوان استراکچر آجرها تعبیه شده مینشیند و آجرهایی را که از قبل سوراخ شده اند درون میلگرد ها قرار میدهد.
ترتیب و چگونگی قار گیری آجرها در دستور العملی قید شده که توسط شخص دیگری خوانده میشود.در این دستور العمل ردیف های مختلف اجرها شماره گذاری شده اند و به عنوان مثال مشخص است در ردیف هفتم از سمت راست یک آجر برجسته، سه آجر مجوف یا توخالی و یک آجر برجسته کار میشود و به همین ترتیب آجرها بر اساس دستور العملی که قبلا توسط تیم طراحی بر اساس طرح نما تهیه شده ردیف به ردیف داخل میلگردها قرار میگیرند. با این روش بافت پیچیده آجری توسط دو کارگر ساده قابل اجرا است بدون نیاز به اینکه مجری بر پیچیدگی های طرح واقف بوده و از نتیجه نهایی مطلع باشد. متد طراحی شده برای اجرا دارای ویژگی های زیر است:
• توجه به پتانسیل ارزان بودن نیروی کار در ایران
• استفاده از کارگر ساده و غیر متخصص
• ایجادی روشی ساده و قابل درک برای کاگر ساده
• در نظر گرفتن بودجه محدود پروژه در تعیین روش اجرا
• ترجمه نقشه های پیچیده فاز دو به دستور العمل و زبانی ساده و قابل فهم برای مجریان
• قابلیت اجرای حجم بالایی از نما توسط دستورالعملی واحد و در زمان پیشبینی شده
• در نظر گرفتن جایی برای خطاهای احتمالی مجری نما . ( خطاها بخشی از ارزش طرح هستند همانطور که خطا در فرش دستباف از ارزش کار دست کم نمیکند)

ایده کلی طرح خانه چهل گره :
در طراحی حجم خارجی و اجزای عملکردی نما به دو روش میتوان عمل کرد.روش اول که بسیار مرسوم است پرداختن به اجزای مختلفی نظیر درب، پنجره و نرده و … به صورت مجزا و در کنار هم قرار دادن آنها به صورت تفکیک شده است. راه حل دوم طراحی به صورت غیر ترکیبی و به روشی است که در آن طرح کلی پاسخگوی حل کلیه مسائل عملکردی نما باشد و ساختمان نه به صورت اجزاء تفکیک شده بلکه به صورت یک شئ واحد و یکپارچه دیده شود.
در این پروژه ، حجم و نمای خارجی با توجه به مقیاس شهری تمام اجزای عملکردی نما منجمله درب و پنجره، نرده و فضای سبز از طریق یک طرح و راه حل واحد و به صورت غیر کومپوزیتیو ( غیر ترکیبی) طراحی شده و کلیتی واحد را بوجود می آورند.
بافته آجری مانند یک پوسته منعطف و هوشمند به تناسب فضایی که پشت نما وجود دارد در بعضی قسمت ها گشوده شده و نور و دید منظر فضا ها را تامیین میکند و در بعضی دیگر به صورت بافت متخلخل توری شکل نور آفتاب را کنترل کرده و حریم خصوصی در پس دیوار مجوف ایجاد میکند.
بنابراین بافته آجری از طرفی بازشو ها را تعریف میکند و از سوی دیگر از طریق استراکچری از میلگرد نقش نرده های محافظ پنجره های نما را ایفا میکند. بافته مجوف آجری کیفیاتی دارد که در زیر به آنها اشاره شده است:

• ایجاد حجمی یکپارچه و منسجم متناسب با مقیاس شهری
• تعریف بازشوهای نما با ابعاد متنوع و به تناسب با فضاهای پشت نما
• حل مساله امنیت پنجره ها و کارکرد نرده محافظ
• ایجاد فضای خصوصی با تهویه طبیعی در تراس با کمک بافت متخلخل
• کنترل و تلطیف نور آفتاب و ایجاد سایه روشن در فضاهای داخلی

معماری معاصر ایران: مسکونی

______________________________            

معمار: علیرضا مشهدی میرزا ، حبیبه مجدآبادی
کارفرما: علیرضا زاهد
همکاران طراحی: حمید زین ساز، مانی شعبانزاده
مشاور فاز دو: محمد رضا طوافی
ترسیم: پرستو نوروزی، زهراپورهادی
گرافیک و ارائه: نگارنظر
مساحت زمین: 247 متر مربع
زیر بنا: 1313 متر مربع

این پروژه اثری است از علیرضا مشهدی‌میرزا
برای مشاهده‌ی مشخصات و دیگر آثار علیرضا مشهدی‌میرزا در دانشنامه کلیک کنید.

مشاهده!